Adblock Algılandı

Lütfen reklam engelleyicileri devre dışı bırakarak bizi destekleyebilirsiniz.

Reklam engelleyicinizin pasif olduğundan emin olun. Daha fazla bilgi

Günlük hayatta daha doğrusu insanın var olduğu her alanda bu kayaçlar kullanılmaktadır. Evimizin mutfağında, okullarda, banyo ve tuvaletlerde, yer döşemelerinde, tavanda, kaldırımlarda vs.

Çevremizde gördüğümüz veya farkında olmadığımız her yerde bunlara rastlamak olası bile değil. Kayaçlar doğal koşullar altında birden fazla mineralin bir araya gelmesi ile oluşurlar. Kayaçların çoğunluğu bu şekilde oluşurlar. Tek mineralle de oluşan kayaçlar vardır. Örneğin; mermer ve kuvarsit gibi kayaçlar tek bir mineralden oluşurlar.

Bazı kayaçlar simsiyah ve cam gibiyken bazıları ise deliklidir. Bazıları sert bazıları ise elinize aldığınızda ufalanıverirler.

Peki bu kadar çok özelliğe sahip olan bu kayaçlar doğada nasıl oluşmaktadır?




Kayaçlar üç ana gruptan oluşur. Kayaçların ana kökeni yeraltındaki magmadır.

* Magmanın soğuması ile “püskürük kayaçlar” oluşur, meydana gelir.

* Kayaçların aşınması ve birikerek tortulanması sonucu “tortul kayaçlar” oluşur.

* Yüksek sıcaklık ve basınç altında kalan volkanik ve tortul kayaçlar mineral yapılarının değişmesi ile “başkalaşım kayaçları” meydana gelir.

a) Püskürük Kayaçlar (Magmatik Kayaçlar)

Mantonun üst kısmında yer alan magmanın, yer kabuğunun çatlaklarından yeryüzüne çıkması ile soğuyup katılaşması sonucu meydana gelir.

Yer kabuğuna doğru hareket eden magmanın yeryüzüne çıkamadan yer kabuğunun iç kısımlarında soğuması ile “iç püskürük kayaçları” oluşur. İç püskürük kayaçları sıralamak gerekirse; granit, gabro, siyanit ve diyorittir.

Magma yer kabuğu içerisinde yavaş soğuduğundan dolayı iç püskürük kayaçları genelde iri kristalli olurlar. İç püskürük kayaçlarının üzerindeki örtülü tabaka zamanla aşınarak yeryüzüne çıkarlar.

Magmanın volkanik faaliyetler ile yeryüzüne çıkması ve soğuması ile “dış püskürük kayaçlar” oluşur. Yeryüzüne ulaşan magma burada çok hızlı bir şekilde soğur. Bu nedenle dış püskürük kayaçlar ince kristallidir.

Dış püskürük kayaçlar; bazalt, andezit, obsidyen ve tüftür.

b) Tortul Kayaçlar
Dış kuvvetlerin etkisiyle ufalanan kayaçlar kum, çakıl, kil haline dönüşürler. Oluşan bu materyaller deniz, göl ve vadi gibi çukur alanlarda üst üste birikerek zamanla sıkışması ve katılaşması sonucunda oluşmuştur.

Üst üste birikmeleri sonucunda bu tabakaların içerisinde canlıların katılaşmış kalıntılarına yani fosillere rastlamak mümkündür.

Tortul kayaçlar 3’e ayrılırlar. Bunlar;

Fiziksel, kimyasal ve organik tortul kayaçlardır.

1) Fiziksel Tortul Kayaçlar

Fiziksel nedenler ile ufalanan kayaçların, ortaya çıkan kum, çakıl ve kil gibi boyutlarda oluşan hallerinin doğal olaylar sonucunda çimentolaşarak taşlaşması ile fiziksel tortul kayaçlar meydana gelir. (özet olarak, fiziksel bir eylem sonucu kayacın kum haline gelmesi ve doğada yaşanan bir olay neticesinde çimento biçimini alarak katılaşmasına (taşlaşmasına) diyoruz.)

Bazı örnekler; kum taşı, kil taşı ve çakıl taşı gösterilebilir.

2) Kimyasal Tortul Kayaçlar

Minerallerden bazıları su ile temas ettiğinde çözünürler (kaya tuzu). Bu mineraller çözündükleri zaman belli alanlarda çökelmeye başlar ve birikirler. Bununla beraber çökelen mineraller taşlaşır ve kimyasal tortul kayaçları meydana getirirler. Daha çok karstik alanlarda görülürler.

Bunlara bazı örnekler; kaya tuzu, kalker(kireç taşı), jips (alçı taşı).

3) Organik Tortul Kayaçlar
Çeşitli hayvansal ve bitkisel kalıntıların tortulanması ile oluşan kayaçlardır. Jeosenklinal alanlarda oluşan kayaçlardır. Doğal gaz ve petrol yatakları organik tortulaşma sonucu oluşmuştur.

Bu kayaç türleri; taş kömürü, linyit, turbo, tebeşir, mercan kalkeri.

c) Başkalaşım Kayaçları (Metamorfik Kayaçlar)

Yerin altında önceden var olan kayaçların, yüksek sıcaklık ve basınç gibi etkenler ile metamorfizma ya (başkalaşım olayına) uğraması sonucunda meydana gelirler. Bu kayaçların kimyasal ve yapısal özelliklerinde de değişmeler olur.



Metamorfik kayaçlar genelde fosil içermezler.

Püskürük (katılaşım - magmatik) kayaçlar gibi kristalli yapıdadırlar.

Bu kayaçlar genelde tortul ve magmatik kayaçlardan meydana gelirler.

Başkalaşım kayaçlarına örnek;

- Kalkerin başkalaşımı ile mermer
- Granitin başkalaşımı ile gnays
- Kil taşının başkalaşımı ile şist
- Kum taşının başkalaşımı ile kuvarsit
- Kuvarsitin başkalaşımı ile metakuvarsit
- Kömürün başkalaşımı ile elmas


Kayaçlar Nasıl Oluşmuştur?

Günlük hayatta daha doğrusu insanın var olduğu her alanda bu kayaçlar kullanılmaktadır. Evimizin mutfağında, okullarda, banyo ve tuvaletlerde, yer döşemelerinde, tavanda, kaldırımlarda vs.

Çevremizde gördüğümüz veya farkında olmadığımız her yerde bunlara rastlamak olası bile değil. Kayaçlar doğal koşullar altında birden fazla mineralin bir araya gelmesi ile oluşurlar. Kayaçların çoğunluğu bu şekilde oluşurlar. Tek mineralle de oluşan kayaçlar vardır. Örneğin; mermer ve kuvarsit gibi kayaçlar tek bir mineralden oluşurlar.

Bazı kayaçlar simsiyah ve cam gibiyken bazıları ise deliklidir. Bazıları sert bazıları ise elinize aldığınızda ufalanıverirler.

Peki bu kadar çok özelliğe sahip olan bu kayaçlar doğada nasıl oluşmaktadır?




Kayaçlar üç ana gruptan oluşur. Kayaçların ana kökeni yeraltındaki magmadır.

* Magmanın soğuması ile “püskürük kayaçlar” oluşur, meydana gelir.

* Kayaçların aşınması ve birikerek tortulanması sonucu “tortul kayaçlar” oluşur.

* Yüksek sıcaklık ve basınç altında kalan volkanik ve tortul kayaçlar mineral yapılarının değişmesi ile “başkalaşım kayaçları” meydana gelir.

a) Püskürük Kayaçlar (Magmatik Kayaçlar)

Mantonun üst kısmında yer alan magmanın, yer kabuğunun çatlaklarından yeryüzüne çıkması ile soğuyup katılaşması sonucu meydana gelir.

Yer kabuğuna doğru hareket eden magmanın yeryüzüne çıkamadan yer kabuğunun iç kısımlarında soğuması ile “iç püskürük kayaçları” oluşur. İç püskürük kayaçları sıralamak gerekirse; granit, gabro, siyanit ve diyorittir.

Magma yer kabuğu içerisinde yavaş soğuduğundan dolayı iç püskürük kayaçları genelde iri kristalli olurlar. İç püskürük kayaçlarının üzerindeki örtülü tabaka zamanla aşınarak yeryüzüne çıkarlar.

Magmanın volkanik faaliyetler ile yeryüzüne çıkması ve soğuması ile “dış püskürük kayaçlar” oluşur. Yeryüzüne ulaşan magma burada çok hızlı bir şekilde soğur. Bu nedenle dış püskürük kayaçlar ince kristallidir.

Dış püskürük kayaçlar; bazalt, andezit, obsidyen ve tüftür.

b) Tortul Kayaçlar
Dış kuvvetlerin etkisiyle ufalanan kayaçlar kum, çakıl, kil haline dönüşürler. Oluşan bu materyaller deniz, göl ve vadi gibi çukur alanlarda üst üste birikerek zamanla sıkışması ve katılaşması sonucunda oluşmuştur.

Üst üste birikmeleri sonucunda bu tabakaların içerisinde canlıların katılaşmış kalıntılarına yani fosillere rastlamak mümkündür.

Tortul kayaçlar 3’e ayrılırlar. Bunlar;

Fiziksel, kimyasal ve organik tortul kayaçlardır.

1) Fiziksel Tortul Kayaçlar

Fiziksel nedenler ile ufalanan kayaçların, ortaya çıkan kum, çakıl ve kil gibi boyutlarda oluşan hallerinin doğal olaylar sonucunda çimentolaşarak taşlaşması ile fiziksel tortul kayaçlar meydana gelir. (özet olarak, fiziksel bir eylem sonucu kayacın kum haline gelmesi ve doğada yaşanan bir olay neticesinde çimento biçimini alarak katılaşmasına (taşlaşmasına) diyoruz.)

Bazı örnekler; kum taşı, kil taşı ve çakıl taşı gösterilebilir.

2) Kimyasal Tortul Kayaçlar

Minerallerden bazıları su ile temas ettiğinde çözünürler (kaya tuzu). Bu mineraller çözündükleri zaman belli alanlarda çökelmeye başlar ve birikirler. Bununla beraber çökelen mineraller taşlaşır ve kimyasal tortul kayaçları meydana getirirler. Daha çok karstik alanlarda görülürler.

Bunlara bazı örnekler; kaya tuzu, kalker(kireç taşı), jips (alçı taşı).

3) Organik Tortul Kayaçlar
Çeşitli hayvansal ve bitkisel kalıntıların tortulanması ile oluşan kayaçlardır. Jeosenklinal alanlarda oluşan kayaçlardır. Doğal gaz ve petrol yatakları organik tortulaşma sonucu oluşmuştur.

Bu kayaç türleri; taş kömürü, linyit, turbo, tebeşir, mercan kalkeri.

c) Başkalaşım Kayaçları (Metamorfik Kayaçlar)

Yerin altında önceden var olan kayaçların, yüksek sıcaklık ve basınç gibi etkenler ile metamorfizma ya (başkalaşım olayına) uğraması sonucunda meydana gelirler. Bu kayaçların kimyasal ve yapısal özelliklerinde de değişmeler olur.



Metamorfik kayaçlar genelde fosil içermezler.

Püskürük (katılaşım - magmatik) kayaçlar gibi kristalli yapıdadırlar.

Bu kayaçlar genelde tortul ve magmatik kayaçlardan meydana gelirler.

Başkalaşım kayaçlarına örnek;

- Kalkerin başkalaşımı ile mermer
- Granitin başkalaşımı ile gnays
- Kil taşının başkalaşımı ile şist
- Kum taşının başkalaşımı ile kuvarsit
- Kuvarsitin başkalaşımı ile metakuvarsit
- Kömürün başkalaşımı ile elmas


Diğer Yayınlar

Bültenimize Abone Ol

Bildirimler

Disqus Logo